Maarif Platformu · Değerlendirme Raporu · İstanbul, Ekim 2026
Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) ve Sınavcı Eğitim Anlayışı Üzerine
Ölçme, insan yetiştirme gayemizin hizmetinde kaldığı ölçüde kıymetlidir. Araç gayenin önüne geçtiğinde eğitim, ölçtüğü şeye benzemeye başlar.
Millî Eğitim Bakanlığı 20 Ekim 2026’da Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) Uygulama Kılavuzu’nu yayımladı. Bu sistemle ortaokul ve liselerde okul genelinde yapılan yazılı sınavlar EBA üzerinden hazırlanacak; soruların ikisini öğretmen yazacak, kalanı merkezî bir havuzdan gelecek ve öğretmen her öğrencinin her sorudan aldığı puanı e-Okul’a ayrı ayrı işleyecek. Maarif Platformu’nun bu değerlendirmesi, sistemin hedeflerini teslim ederken öğretmeni talebesini yetiştiren bir muallim olmaktan çıkarıp veri taşıyan bir memura dönüştürme riskine dikkat çekiyor.
Altı Temel Tespit
- Hedefler meşru, tasarım riskli: Açık uçlu sorulara yer açılması ve öğrenme eksiklerinin erken fark edilmesi doğru hedeflerdir. Ancak tasarım, öğretmeni talebesini yetiştiren bir muallim olmaktan çıkarıp sisteme veri taşıyan bir memura dönüştürme riski taşımaktadır.
- OYSS bir belirtidir: Kök mesele, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne rağmen hâlâ hâkim olan sınavcı ve bilgi odaklı eğitim anlayışıdır.
- Güven açığı belirleyicidir: Merkezî veri talebinin arkasında öğretmenin mesleki otoritesine duyulan güven açığı vardır.
- Bürokratik yük ağırdır: Kalabalık sınıflarda soru bazlı puan girişi bir öğretmen için yılda yirmi bini aşan kayda ulaşabilir.
- Engelli öğretmenler unutulmuştur: Kılavuz, özel gereksinimli öğrenciler için tedbir öngörürken sistemi uygulayacak engelli öğretmenler, özellikle görme engelli öğretmenler için tek bir hüküm içermemektedir.
- Çözüm kök sebebe yönelmelidir: Okul temelli değerlendirme, keyfiyetli bitirme sınavları ve itibarlı bir mesleki eğitim yolu, sınavcı zihniyetin baskısını azaltacak başlıca adımlardır.
Maarif Platformu’nun görüşü açıktır: Eğitim merkezden çekilen verilerle değil, sınıftaki öğretmenin basireti ve liyakatiyle yürür. Rapor kısa vadede OYSS’nin öğretmeni destekleyen ve engelli öğretmenler için erişilebilir bir araca dönüştürülmesini; orta vadede merkezî seçme sınavlarının ağırlığının azaltılmasını, keyfiyetli bitirme sınavlarının ihya edilmesini ve mesleki eğitimin aranan, itibarlı bir yol hâline getirilmesini öneriyor.
Hazırlayanlar
- Adem Duran — Eğitim Uzmanı ve Yazar; Eski Okul Müdürü ve İlçe Millî Eğitim Müdürü
- Erol Kömür — Tarih Öğretmeni, Beylükdüzü Halil Meryem Coşkun Bilim ve Sanat Merkezi
- Fatih Çelikel — Dr., Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni, Kayseri Mehmet Soysaraç Ortaokulu
- İlyas Acet — Dr., Fen Bilimleri Öğretmeni, Kastamonu Merkez Atabey İmam Hatip Ortaokulu
- Mehmet Nur Tuğluk — Doç. Dr., Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi
- Osman Çakmak — Prof. Dr., İstanbul Rumeli Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi
- Osman Koçak — Dr., Eğitim Yönetimi, Sivas Millî Eğitim Akademisi