Maarif Platformu · Analiz Raporu · Rapor No: 09 · Ekim 2026
Uluslararası Yükseköğretim Kongresi (26–27 Mayıs 2025) Üzerine Bir Değerlendirme
“Mesele, başkalarının üniversitesinin bu topraklardaki bir şubesini açmak değil; kendi aklıyla düşünen, kendi meselelerine çözüm arayan ve insanlığa kendi sözüyle katılan bir ilim yuvası kurmaktır.” Kongre boyunca dile getirilen ortak kanaat
26–27 Mayıs 2025’te Ankara’da Eğitim-Bir-Sen ve İbn Haldun Üniversitesi iş birliğiyle düzenlenen “Türkiye’de Yükseköğretimin Yeniden Yapılandırılması: Yenilikler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri” Uluslararası Kongresi, yükseköğretimin kendi içinden yüzleşmesinin en kapsamlı zeminlerinden biri olmuştur. Bugün bu kongreye yeniden dönmemizin sebebi, orada konan teşhislerin yeni bir aciliyet kazanmasıdır. Temel eğitimde atılan adımlar ve 2028’de üniversite kapısına gelecek ilk Maarif kuşağı, o gün dile getirilenleri bir iç muhasebe olmaktan çıkarıp ertelenemez bir sorumluluğa dönüştürmüştür.
Bu analiz, ilk olarak 2025 yazında kamuoyuyla paylaşılan değerlendirmemizin güncellenmiş ve kaynaklarla desteklenmiş hâlidir.
Yönetici Özeti: Altı Temel Tespit
- Önemli bir iç muhasebe: Elliyi aşkın üniversitenin yöneticileri ile YÖK ve ÖSYM başkanları, iki gün boyunca 12 oturumda ve 40 bildiri üzerinden yükseköğretimi tartıştı. Kongre, üniversitenin kendi aynasına bakma cesaretiydi.
- Asıl kriz kimlik ve anlam krizidir: Sorunun kökü yapıdan önce zihniyettedir. “Üniversite neden var, neyi üretmeli, kimi ve nasıl yetiştirmeli?” sorularının cevabı belirsiz kaldıkça yapılan her düzenleme eksik kalır.
- Kavram ve dil belirleyicidir: Başka bağlamlarda üretilmiş kavramlarla kendi meselelerimizi tarif edemeyiz. Bilim dili halktan koptukça bilim de halktan kopar.
- Ölçü değişmelidir: Akademik başarı uluslararası endekslerdeki yayın sayısına indirgendikçe bilgi milletin ihtiyacına göre değil, görünürlüğe göre üretilir. Avrupa’da da dergi temelli ölçütlerden uzaklaşan bir ıslah süreci yaşanmaktadır.
- MEB yol aldı, YÖK henüz harekete geçmedi: Bakanlık Maarif Modeli’ni yürürlüğe koydu, Millî Eğitim Akademisi’ni kurdu ve öğretmen yeterliklerini yeniliyor. Eğitim fakültelerinin programları ise en son 2018’de, yani modelden önce güncellendi. 2024-2025’te yeni programla lise 9. sınıfa başlayanlar 2028’de üniversitede olacak; hazırlık için zaman daralıyor.
- Sorumluluk YÖK’tedir: 2547 sayılı Kanun, programların millî ve manevî değerler, ülke ihtiyaçları ve eğitimde birlik ilkesi doğrultusunda geliştirilmesini emreder. Eğitim fakültelerinin dönüşümü, MEB ile kalıcı eşgüdüm ve bilim dili olarak Türkçe, YÖK’ün ertelenemez vazifeleridir.
Başlıca Teklifler
Rapor karar vericilere, üniversitelere ve MEB ile YÖK’e yönelik 21 teklif sunmaktadır. Bunların başlıcaları şunlardır:
- 2028 için takvimli bir Maarif uyum planı
- Yükseltme ölçütlerinin talebe yetiştirmeyi ve topluma hizmeti esas alacak şekilde yeniden tarif edilmesi
- DergiPark ve TR Dizin’in güçlendirilmesi
- Mesuliyetle dengelenmiş bir muhtariyet ve şehir mütevelli heyetleri
- İhtisas üniversiteleri
- Kalıcı bir Maarif Eşgüdüm Kurulu
- Yükseköğretim Bakanlığı modelinin ciddiyetle incelenmesi
Tekliflerin ortak zemini, medrese ve vakıf geleneğinden kopmadan, dünyanın tecrübesine açık bir yenilenmedir.
Raporda Neler Var?
- Giriş: İki Kongre, Tek Soru
- Kongrenin künyesi ve önemi
- İki kongrenin ortak dersi: Maarif okulda başladı, üniversitede bekliyor
- Makyaj değil, mayalanma; kimliksizlik kıskacında üniversite
- Kavramlarımızla ve dilimizle buluşmadan maarif olmaz; küresel endeksler değil, milletin ihtiyacı
- Kavram sömürgeciliği ve bilim mirası
- Sonuç bildirisi: ne söyledi, neyi eksik bıraktı?
- Bilim millete hizmet etmelidir
- Karar vericilere ve YÖK’e, üniversitelere, Millî Eğitim Bakanlığı ile YÖK’e 21 öneri
Editörler
- Osman Çakmak — Prof. Dr., İstanbul Rumeli Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi
- Mehmet Nur Tuğluk — Doç. Dr., Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi
Katkı Sunanlar
- Dursun Ali Tökel — Prof. Dr., Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi
- Gürkan Ergen — Doç. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi
- Ömer Gündoğdu — Prof. Dr., Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
- Said Ceyhan — Prof. Dr., Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
- Zekeriya Yerlikaya — Prof. Dr., Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi